Categorie: Over aikido

De rol van technieken in aikido

  • 18 januari 2017
  • Reacties uitgeschakeld voor De rol van technieken in aikido

_MG_3933Ik wil eens kijken naar de rol van technieken in aikido. Ik weet inmiddels dat je geen technieken nodig hebt om aikido te beoefenen als reactie op een aanval. Sterker nog: technieken kunnen je in het geval van een aanval sterk beperken. In onze dojo neemt het aikido-zonder-techniek om die reden inmiddels een belangrijke plaats in. Het is de basis van waaruit we werken. Hebben technieken in aikido hun langste tijd gehad?

Laten we eerlijk zijn. Een techniek (en zeker een serie van technieken) is vaak een hoop gedoe. Je krijgt het op je bordje en moet er vervolgens iets mee. Misschien is het te vergelijken met als je op je werk een lastige opdracht krijgt. “Hier, deze tien rapporten moeten nagekeken”, of “Praat jij even met die lastige klant”. Een techniek beperkt je vrijheid eerder dan dat het je vrijheid vergroot en daar ligt, denk ik, nu juist de link met het dagelijks leven. In het dagelijks leven hebben we namelijk voortdurend te maken met lastige opdrachten en beperking van onze vrijheid, bijvoorbeeld op school, werk, sport of in het verkeer. Het is normaal. We zoeken het op omdat we onze mogelijkheden willen vergroten. We nemen de lasten waarmee het gepaard gaat voor lief. Sterker nog: als we ons focussen op wat het ons brengt, voelt het niet als een last. Het rapport dat we ‘moeten’ controleren wordt interessant, net als die ‘lastige’ klant en de serie aikido-technieken wordt een prachtige dans. Alle drie bieden ze mij de kans om mezelf te ontwikkelen en verrijken mijn leven op een manier die ik niet voor mogelijk had gehouden. Gebeurt dat niet, dan verliezen school, werk, of aikido hun aantrekkelijkheid.

Als we in de dojo het uitvoeren van technieken kunnen zien als het uitvoeren van een (soms wel erg ingewikkelde) opdracht met de bedoeling onze mogelijkheden te vergroten dan klinkt dat voor mij als de moeite waard. Je moet je dan natuurlijk wel afvragen welke mogelijkheden worden vergroot. Op welke manier wordt mijn leven verrijkt? Dat gebeurt wat mij betreft bijvoorbeeld in de relationele sfeer, in het versterken van ieders mogelijkheden. Een goed uitgevoerde techniek is een versmelting van afspraak en vrije keuze, van onvrijheid en vrijheid. Misschien is dat ook wel wat het leven kenmerkt.

Op zoek naar je beste zelf

  • 27 november 2014
  • Reacties uitgeschakeld voor Op zoek naar je beste zelf

Aikido is een manier om jezelf te ontwikkelen, om te leren. In het artikel “aikido en leren” kun je lezen over de drie stadia van leren: Verbeelding, houding en verhouding. “Op zoek gaan naar je beste zelf” staat voor een manier van zijn én een manier van doen die ons helpt om tijdens de les, maar ook daarbuiten, een correcte verbeelding en een correcte houding te verkrijgen in een bepaalde situatie.

“Op zoek naar je beste zelf” kun je splitsen in twee onderdelen: “Op zoek” en “je beste zelf”.

“Op zoek gaan” staat voor actief aanwezig zijn, voor nieuwsgierig zijn en gericht zijn op de toekomst, op wat komen gaat. Het zorgt ervoor dat je zintuigen op scherp staan en je lichaam zich ontspant. Je hebt een brede waarneming en bent alert. Je kunt makkelijk en snel reageren op wat er gebeurt.

“Je beste zelf” staat voor de houding die je op een bepaald moment het beste aan kunt nemen als je reageert op wat er gebeurt. Een algemeen beeld van je beste zelf ontstaat als je antwoord geeft op belangrijke vragen als: Wat wil ik zijn: zacht of hard; open of gesloten; ontspannen of gespannen; geduldig of ongeduldig; respectvol of disrespectvol; dankbaar of ondankbaar; iemand die anderen accepteert, of iemand die anderen veroordeelt; stabiel of labiel. Door naar een houding te zoeken, krijg je de houding. Door op zoek te gaan naar openheid word je open. Door op zoek te gaan naar zachtheid, word je zacht, et cetera. Sommige kanten van je beste zelf, zoals stabiliteit en respect verdienen het om altijd aandacht te krijgen, maar er zijn natuurlijk ook onderdelen die heel sterk aan de situatie gebonden zijn. Je beste zelf past zich aan aan de situatie. Soms ben je meegaand, soms neem je regie; soms ben je stil, soms heb je het hoogste woord; soms ben je uke, soms ben je nage.

Als het leven ons toelacht is het gemakkelijk om goed in ons vel te zitten en onze beste zelf te zijn, zonder er naar op zoek te zijn. Er hoeft echter niet veel te gebeuren of we worden ongeduldig of gaan anderen veroordelen. We zijn dan uit het lood geslagen. Dat is dan ook de reden dat we in de dojo oefenen “op zoek te zijn naar onze beste zelf”.

Vrede brengen

Aikido is niet vechten en niet vluchten (no fight or flight), maar blijven en spelen (stay and play). Dat betekent verantwoordelijkheid nemen (blijven) en levensvreugde en harmonie brengen (spelen), ofwel vrede brengen.

Aikido serieus beoefenen is vrede brengen.

Vrede is niet (alleen) de afwezigheid van vechten. Vrede brengen is het vermogen om harmonie te ‘veroorzaken’. Harmonie is niet slechts de afwezigheid van agressie en geweld en het ontstaat niet vanzelf. Het is iets anders dan balans. Dat ontstaat wel vanzelf. Balans is de resultante van wat gebeurt, wat er ook gebeurt. Vechten kan onderdeel zijn van een balans, maar wie vecht is nooit in harmonie.

Om dit te illustreren nemen we het beeld van een glas water. Als het glas in rust is, is het water in rust. Door het glas te bewegen, beweegt het water in het glas. Het zoekt zijn balans en kan over de rand van het glas heen gaan. Door een glas water voorzichtig te bewegen blijft het water op zijn plaats. Ook het leven kunnen we zo leven dat het water altijd op zijn plaats blijft, rustig, voorspelbaar, zonder onverwachte bewegingen, misschien een beetje saai. Als we niet bang zijn soms wat te morsen, zullen we het leven minder voorzichtig leven.

Hoe kunnen we voluit leven en toch zo min mogelijk morsen? We zetten in op harmonie en blijven in contact met de omgeving om te voelen hoe we het glas moeten houden zodat het water niet over de rand gaat wanneer we bewegen. Als we hier kundig in worden, kunnen we behoorlijk bewegen, zelfs het glas volledig ronddraaien, zonder er een een troep van te maken. We kunnen ook sneller de rust herstellen als anderen voor onrust zorgen.

Dat is aikido.

Aikido en leren

Aikido-lessen staan in het teken van leren, maar wat léér je eigenlijk tijdens de aikido-lessen?

Dat wat je leert hangt natuurlijk samen met wat een leraar en collega leerlingen tijdens een les aandragen, maar het wordt ook in grote mate bepaald door wat je zelf wílt leren (wat is je gerichtheid, wat laat je binnenkomen en wat niet). Willen we goed leren aikidoën, of willen we goed leren leven? Willen we technieken leren of willen we onszelf als mens ontwikkelen en werken aan de verbinding met onszelf, onze medemensen en ons universum?

Mijn voorkeur gaat uit naar keuze twee en daar probeer ik de lessen op in te richten. Dat levert naar mijn idee meer op en leidt bovendien tot een interessantere vorm van aikido. Mooie aikido wordt dan een cadeautje dat je krijgt voor je inspanningen op een hoger, breder niveau, tijdens de aikido-lessen, maar met name ook daarbuiten natuurlijk. Door de lessen aikido op deze manier te benaderen wordt de vraag “Wat is aikido?” minder interessant. De vragen “Wat is leven?” en “Wat is leren?”, worden belangrijker. Aikido wordt een middel, geen doel op zich.

Wat is leven? Leven is je verbonden voelen.

Wat is leren? Leren is een verandering aanbrengen in de manier waarop je verbonden bent. Leren kan vanzelf gaan, of je kunt het opzoeken, afdwingen als het ware. Leren vraagt een bereidheid om te veranderen; van je huidige zelf, naar een betere zelf. Hoe meer je bereid bent om te veranderen, hoe makkelijker je zult leren.

  • Iets leren betekent soms dat je kennis en/of kunde toevoegt aan jezelf. Je moet daarvoor accepteren dat je iets nog niet weet of kunt en je moet bereid zijn energie en tijd te investeren in het veranderingsproces. Als je nieuwsgierig bent gaat deze manier van leren vanzelf voor je.
  • Iets leren kan ook betekenen dat je iets moet veranderen in/aan jezelf. Je weet en kunt al iets, maar dat blijkt niet correct. Daarvoor moet je niet alleen accepteren dat je iets nog niet weet of kunt, je moet ook iets los laten. Dat vraagt een andere bereidheid en meestal meer tijd en energie dan de eerste vorm van leren. Bijleren is makkelijker dan afleren. Loslaten van gewoontes en veranderen van verbeelding is moeilijk, omdat het lijkt alsof we daardoor onze identiteit ter discussie stellen. Daar is enige moed voor nodig.

In onze maatschappij verstaan we onder leren vaak het toevoegen van kennis en kunde (het eerste pijltje). Op veel terreinen is dat correct, maar als het gaat om het leven, dan schiet deze manier van leren vaak tekort, met name als het vanzelfsprekende onderdelen van het leven betreft, zoals omgaan met onszelf en dierbaren en de opvoeding van kinderen. Levenslessen gaan vaak over een situatie op een nieuwe manier durven zien, om van daaruit op een andere manier tot actie over te gaan en het leven tegemoet te treden. Voor deze manier van leren is nieuwsgierig zijn niet genoeg. Je zult ook de wens en de durf moeten hebben om, indien nodig, verandering toe te laten. Om goed (samen) te leven is het belangrijk om bereid te zijn om je zienswijze en manier van doen steeds opnieuw te ondervragen en in te ruilen voor een andere zienswijze en een andere manier van doen als je daardoor beter (samen) kunt leven. Dat is een uitdaging.

Leren kan (dus) een lastig proces zijn. Om het overzichtelijker te maken wil ik voorstellen om drie onderdelen/stadia onderscheiden.

  1. Verkrijgen van een correcte verbeelding
  2. Verkrijgen van een correcte houding
  3. Verkrijgen van een correcte verhouding

Deze drie stadia hangen op een logische manier met elkaar samen. Een correcte verbeelding leidt (met enige oefening) tot een correcte houding, en een correcte houding leidt (met enige oefening) tot een correcte verhouding (met anderen en de wereld). Verbeelding, ook als die gaat over de verhouding, werkt altijd via de eigen houding in op de verhouding. Jouw verbeelding bepaalt namelijk alleen jouw houding, niet die van een ander. En het is jouw houding die onderdeel is van de verhouding, niet je verbeelding. “Op zoek gaan naar je beste zelf” is een manier om te werken aan een correcte verbeelding en een correcte houding.

Als een verhouding niet correct is, dan heeft dat altijd, indirect, te maken met een niet correcte verbeelding. Om te werken aan een correcte verhouding, kunnen we dus het best leren te kijken naar de verbeelding van de mensen die betrokken zijn.

Omdat onze verbeelding onze houding(en) en verhoudingen in ons leven bepaalt, is het belangrijk om een correcte verbeelding van de belangrijkste facetten van het leven te hebben. Onder “correcte verbeelding” versta ik dan een verbeelding die ons helpt in vrede te leven. Dat is, wat mij betreft, dan ook het belangrijkste wat we leren tijdens de aikido-lessen: een verbeelding en houding die ons helpen in vrede te leven en (daardoor) vrede in de wereld te brengen. (Zie ook het artikel over vrede brengen)

Aikido als kunst

Aikido is een vorm van kunst, ontwikkeld vanuit krijgskunsten die oorspronkelijk bedoeld waren om om te kunnen gaan met fysieke bedreigingen. Die komen we tegenwoordig maar zelden tegen. Tegenwoordig is het belangrijker dat we om kunnen gaan met mentaal ‘geweld’ en psychische bedreigingen. Regelmatig voelen we ons ‘aangevallen’, zowel privé, op het werk of in de openbare ruimte en wordt er aan ons getrokken en geduwd. Het valt soms niet mee om ongeschonden de dag door te komen. Door het beoefenen van aikido leren we ook met die aanvallen om te gaan omdat ze allemaal gaan over de manier waarop ik contact maak en betekenis geef aan hetgeen ik waarneem. Kan ik kalm blijven, of werkt een opmerking op mij als een rode lap op een stier?

Net als de andere kunsten is aikido ‘gekunsteld’. Het is niet realistisch. Het ís niet het dagelijks leven, maar houdt het dagelijks leven een spiegel voor, een mogelijkheid tot reflectie. Aikido is daarnaast ook wel echt, want aikido doen we met onszelf als materiaal. We kneden onszelf. Zoals de tekenkunst gebruik maakt van potlood en papier, zo maakt aikido gebruik van ons lichaam en de spelregels van het aikido. We zijn potlood én papier. Aikido is een bewegings- en zijnskunst.