Auteur: Hans de Win

In verbinding zijn

Tijdens de laatste ki-les voor de zomerstop hebben we aandacht gehad voor de vraag: hoe reëel, hoe werkelijk is ‘in verbinding zijn’. Is het alleen een mindset of bestaat de verbinding tussen mensen echt?

Door het doen van een aantal oefeningen zijn we er achter gekomen dat de verbinding tussen mensen echt is. Het is geen mindset. Het is niet iets dat je bedenkt. Het is duidelijk aanwezig, wordt van twee kanten gevoeld en wordt door iedereen min of meer op dezelfde manier gevoeld. Net zoals je iemand vast kunt pakken met je handen, kun je, zonder iemand aan te raken, met iemand verbinding voelen. De verbinding tussen mensen is er niet altijd en is niet altijd even sterk. Je kunt hem als het ware aan en uit zetten en harder of zachter zetten. We hebben gemerkt dat het alles te maken heeft met een open of gesloten houding en de afstand tussen mensen. Mensen die elkaar benaderen voelen het moment dat zij elkaars ruimte betreden goed aan. Dat is ongeveer één meter van elkaar, bij normale omgang. Nader je elkaar nog meer dan moet je contact, ofwel verbinding maken. Doe je dat niet, dan ben je de ander aan het negeren, ofwel buitensluiten.

In principe is voor een goede verbinding tussen mensen van twee kanten een open houding nodig. We hebben gemerkt dat iemands open houding er voor kan zorgen dat de ander ook een open houding aan gaat nemen. Er blijkt veel verschil te zijn tussen mensen in hoe zij reageren op iemand die contact wil maken. Sommige mensen lukt het niet om geen contact te maken, anderen kunnen gemakkelijk de wens om contact te maken negeren. Wanneer je in verbinding wilt zijn en contact probeert te maken, maar de ander negeert je, kan dat zeer frustrerend zijn.

Wat we ook hebben gemerkt tijdens de oefeningen is dat het moeilijk is om met iemand in verbinding te blijven als daar geen reden toe is. Als er geen reden is om in verbinding te zijn, dan verdwijnt de verbinding als vanzelf. Dat voelt alsof je met iemand op de trein staat te wachten. Om de verbinding met iemand te behouden, moet er wat gebeuren. Er moet een reden zijn om in verbinding te blijven. Die reden kan van verschillende aard zijn. Je kunt je aangetrokken voelen tot de ander, zoals bij verliefde mensen, of het kan zijn dat je de ander in de gaten wilt houden omdat je hem/haar niet vertrouwd. Onze verbindingsmogelijkheden zijn dus vooral bedoeld voor momenten dat de aandacht nodig is, hetzij om een sterke verbinding tot stand te brengen, of op momenten dat extra waakzaamheid nodig is.

Hans de Win

Veranderen van houding

Alweer enkele maanden geleden werd er een beroep gedaan op de inwoners van Nederland. “Help de slachtoffers van de hongersnood in Afrika”. Er werd ons gevraagd om geld te doneren voor het goede doel. Je hebt dat toen wel of niet gedaan, maar wat je ook hebt gedaan, het is gepaard gegaan met een bepaalde houding. Over die houding zou ik het graag even willen hebben, omdat dat voor mij alles met Aikido te maken heeft.

Een houding is iets anders dan een mening. Het is heel goed mogelijk om ergens géén mening over te hebben. Het is echter niet mogelijk om géén houding te hebben ten aanzien van iets dat bestaat in je leven. Over het algemeen zijn we ons meer bewust van onze mening dan van onze houding. Zou je bijvoorbeeld de volgende vraag kunnen beantwoorden: Wat is je houding (dus niet je mening) met betrekking tot doneren ten behoeve van het verminderen van hongersnood? Heb je een open houding, of is hij meer gesloten? Ben je nieuwsgierig en alert of eerder ongeïnteresseerd en afwezig? Lastig hè. Je mening is waarschijnlijk veel duidelijker dan je houding.

Een tweede vraag die ik zou willen stellen is deze: Wil je eens proberen om je houding voor even te veranderen? Heb je een open houding, wil je die dan even veranderen in een gesloten houding? En andersom, heb je een meer gesloten houding, wil je dan eens proberen om die te veranderen in een meer open houding? Je zult merken dat het aannemen van een open houding aanvoelt als ontspanning en, als het goed is, het openen van een deur. Het aannemen van een gesloten houding voelt meer aan als het sluiten van een deur. Pas als je beide houdingen (deur open en deur dicht) hebt geprobeerd kun je beslissen welke voor jou het beste aanvoelt. Doe je de deur open naar de mensen in Afrika of niet? Ben je in hen geïnteresseerd, of niet? Dit staat verder los van je besluit om wel of niet te doneren, of je mening over deze situatie. Een donatie gaat niet automatisch gepaard met een open houding.

Iedereen heeft een houding. Het is niet mogelijk om géén houding te hebben, maar ben je je daarvan bewust? Wissel je bijvoorbeeld vaak van houding gedurende de dag? Is je houding thuis anders dan op het werk? Je wordt dagelijks geconfronteerd met de houding van anderen mensen. Dat gebeurt binnen je gezin, op het werk, op straat. Je leven wordt hierdoor sterk beïnvloed, zoals ook je houding het leven van andere mensen beïnvloed, misschien wel veel meer dan je denkt. Je houding doet er toe. Ik denk zelfs dat hij veel belangrijker, want invloedrijker, is dan je mening. Ik wil dan ook een lans breken voor méér aandacht voor onze houding en mínder voor onze mening.

Hans de Win

Geven en ondersteunen

Tijdens de aikido-lessen bij Saam nemen de begrippen geven en ondersteunen een belangrijke plek in. Tijdens verschillende Ki-lessen in de afgelopen maanden hebben we het proces van geven en ondersteunen nader onderzocht. Welke houding vraagt het en wat betekent het voor de interactie tussen mensen? Wanneer start bijvoorbeeld het proces van geven en wanneer stopt het? Een van de oefeningen in dit kader is het gewicht van onze armen geven aan een ander. Dat blijkt lastig. Een andere oefening is elkaar zo bewust mogelijk een houten stok geven. De interacties in het proces van geven blijken ingewikkelder dan we denken. Het begint eerder dan we denken en het eindigt later.

Wanneer we het geleerde toepassen op oefeningen waarbij we de uitdaging steeds wat groter maken, blijkt dat we goed om kunnen gaan met de uitdaging zolang we kunnen blijven geven. Lukt dat niet, dan verliezen we de verbinding. We trekken ons terug of gaan de ander controleren. Tijdens de les blijkt dat ondersteunen en accepteren vormen zijn van geven. Er is eigenlijk geen verschil. Een mooi inzicht!

Ook het begrip ondersteunen hebben we nader onderzocht in verschillende Ki-lessen. Het is belangrijk verschil te maken tussen ondersteunen in materiële zin en in menselijke zin. In materiële zin is ondersteunen de last dragen en daarmee de verantwoordelijkheid voor een situatie. De poten van een tafel ondersteunen bijvoorbeeld het tafelblad. Zij dragen letterlijk het gewicht. Met ondersteunen in menselijke zin bedoelen we veel meer iemand helpen om zijn doel te bereiken, zonder de ander je wil op te leggen of te veel te sturen. Dat blijkt vaak moeilijker dan we denken.

Tijdens de verschillende oefeningen die we hebben gedaan bleek hoezeer we als mensen geneigd zijn om elkaar op een materiële manier te ondersteunen als we een ander willen helpen. We nemen gemakkelijk de verantwoordelijkheid over van degene die we ondersteunen en als we zelf ondersteuning vragen zijn we snel geneigd om die ander verantwoordelijk te maken voor de situatie.

De rol van technieken in aikido

  • 18 januari 2017
  • Reacties uitgeschakeld voor De rol van technieken in aikido

_MG_3933Ik wil eens kijken naar de rol van technieken in aikido. Ik weet inmiddels dat je geen technieken nodig hebt om aikido te beoefenen als reactie op een aanval. Sterker nog: technieken kunnen je in het geval van een aanval sterk beperken. In onze dojo neemt het aikido-zonder-techniek om die reden inmiddels een belangrijke plaats in. Het is de basis van waaruit we werken. Hebben technieken in aikido hun langste tijd gehad?

Laten we eerlijk zijn. Een techniek (en zeker een serie van technieken) is vaak een hoop gedoe. Je krijgt het op je bordje en moet er vervolgens iets mee. Misschien is het te vergelijken met als je op je werk een lastige opdracht krijgt. “Hier, deze tien rapporten moeten nagekeken”, of “Praat jij even met die lastige klant”. Een techniek beperkt je vrijheid eerder dan dat het je vrijheid vergroot en daar ligt, denk ik, nu juist de link met het dagelijks leven. In het dagelijks leven hebben we namelijk voortdurend te maken met lastige opdrachten en beperking van onze vrijheid, bijvoorbeeld op school, werk, sport of in het verkeer. Het is normaal. We zoeken het op omdat we onze mogelijkheden willen vergroten. We nemen de lasten waarmee het gepaard gaat voor lief. Sterker nog: als we ons focussen op wat het ons brengt, voelt het niet als een last. Het rapport dat we ‘moeten’ controleren wordt interessant, net als die ‘lastige’ klant en de serie aikido-technieken wordt een prachtige dans. Alle drie bieden ze mij de kans om mezelf te ontwikkelen en verrijken mijn leven op een manier die ik niet voor mogelijk had gehouden. Gebeurt dat niet, dan verliezen school, werk, of aikido hun aantrekkelijkheid.

Als we in de dojo het uitvoeren van technieken kunnen zien als het uitvoeren van een (soms wel erg ingewikkelde) opdracht met de bedoeling onze mogelijkheden te vergroten dan klinkt dat voor mij als de moeite waard. Je moet je dan natuurlijk wel afvragen welke mogelijkheden worden vergroot. Op welke manier wordt mijn leven verrijkt? Dat gebeurt wat mij betreft bijvoorbeeld in de relationele sfeer, in het versterken van ieders mogelijkheden. Een goed uitgevoerde techniek is een versmelting van afspraak en vrije keuze, van onvrijheid en vrijheid. Misschien is dat ook wel wat het leven kenmerkt.

Bewustzijnsontwikkeling

  • 10 februari 2016
  • Reacties uitgeschakeld voor Bewustzijnsontwikkeling

Jezelf ontwikkelen krijgt in onze maatschappij veel aandacht. Je zult dan ook niet snel iemand tegenkomen die persoonlijke groei en ontwikkeling onbelangrijk vindt. Je kunt jezelf op vele terreinen en op veel verschillende manieren ontwikkelen. Ontwikkelen van je bewustzijn is een bijzondere vorm van persoonlijke ontwikkeling. Het is waarschijnlijk de meest brede en diepgaande ontwikkeling die je als mens na kunt streven.

Bewustzijn is niks ingewikkelds. Iedereen heeft het, zij het niet in gelijke mate. Bewustzijn is eenvoudigweg beseffen dat je bestaat, dat je de wereld rondom je en jezelf kunt waarnemen. Bewustzijn geeft je grip op het leven. Hoe meer bewustzijn, hoe meer grip. Meer grip wil niet zeggen dat je bepaalt wat er in je leven gebeurt. Het wil zeggen dat je op een gezonde manier kunt reageren op de dingen die gebeuren in je leven en niet afhankelijk bent van een automatische manier van reageren.

Door bewustzijnsontwikkeling word je zelfverzekerder, leef je meer ontspannen (minder stress, minder fysieke klachten). Je bent daardoor stabieler en onafhankelijker en kunt grotere uitdagingen aan. Bewustzijnsontwikkeling vraagt, net als alle andere vormen van ontwikkeling, de wil en bereidheid om te veranderen. (Zie ook artikel over leren.)

De oorsprong van de Misogi bel

  • 6 januari 2015
  • Reacties uitgeschakeld voor De oorsprong van de Misogi bel

Misogi is van oudsher een oud Japans reinigingsritueel. De wortels liggen in het Shintoïsme en hebben dus een religieus karakter. Vaak wordt het lichaam ritueel (fysiek en mentaal), gereinigd onder een heilige waterval, in een rivier of meer, waarbij een aantal lichamelijke oefeningen worden uitgevoerd. Twee daarvan zijn: Furitama oftewel het “schudden van de geest” waarbij de handen in elkaar grijpen en al heftig schuddend de hele torso in beweging zet. De tweede is Torifune oftewel “boot roeien”. Morihei Ueshiba was een diep spiritueel mens en een groot aanhanger van de Oomoto religie. Een religie die in het begin van de 20e eeuw steeds meer aanhangers in Japan kreeg en zijn origine ook in het Shintoïsme ligt. Het is dus niet zo heel verwonderlijk dat aspecten van deze religie terug te vinden zijn in Aikido. Morihei Ueshiba heeft meerdere malen gezegd dat Misogi en Aikido hetzelfde zijn. Beiden hebben een reinigend karakter. Dit religieuze aspect heeft voor ons echter geen betekenis, zeker niet als westerlingen die Japanse geloofsaspecten moeilijk zullen begrijpen. De oefeningen blijven echter aanwezig. Vanwege traditie en omdat ze om respiratoire redenen gezond zijn en ook terug te vinden zijn in bepaalde technieken. Er zijn oude beelden bekend waarin O sensei Furitama en Torifune uitvoert, maar de bel Misogi zoals wij die kennen echter niet. Deze zien we alleen terug bij Shin Shin toitsu Aikido (opgericht door Koichi Tohei) en Birankai Aikido (opgericht door Kazuo Chia). Waarom is dat?

Yamaoka TesshuNaar verluid heeft de beroemde Samoerai en kalligrafeerder geaamd Yamaoka Tesshu (zie afbeelding) (1836-1888, beroemd om zijn zwaardkunsten, kalligrafie, drinken en slapen. Vertrouweling van de Keizer. ) de bel geïntroduceerd in de martial arts. Hij gaf marathon lessen met het zwaard en gebruikte de Misogi bel om ritme te bepalen. Zijn laatste en oudste leerling Ogura Tetsujuheeft samen met Mitamura Engyo en studenten van de Keizerlijk Universiteit Tokyo de Ichikukai dojo opgericht. Dit deden ze iets ten noordwesten van Tokyo in de stad Niiza waar de Heirinji tempel (Zen-boedistisch) stond. Zowel Ogura en Mitamura waren beide bekend met Misogi rituelen en hebben deze in de Ichikukai Dojo geïntroduceerd. Iedere maand worden daar nog steeds bel Misogi sessies gehouden voor een periode van drie dagen. Deze Misogi rituelen verschillen echter van de andere Misogi rituelen, waarbij het lichaam aan water bloot komt te staan. Bij dit ritueel worden de woorden “TO HO KA MI E MI TA ME” herhaaldelijk met kracht uitgeroepen. Het is goed mogelijk dat Ogura Tetsuju het om deze reden in de dojo heeft geïntroduceerd. Het deed hem sterk denken aan de krachtige KIAI die geuit werden tijdens zijn harde trainingen in de Dojo van zijn oude meester Yamaoka Tesshu. Naar verluid heeft Koichi Tohei aan zestig van deze drie daagse sessies meegedaan om vervolgens de techniek te introduceren aan zijn leerlingen. Daarom vinden we het alleen terug bij Shin Shin Toitsu Aikido en niet bij andere Aikido takken. De tweedeling in de Aikido wereld was al te ver heen….

De officiële naam voor de Misogibel is de “Suzu”, wat letterlijk bel betekend. Het is een holle metalen cilinder waar een metalen bal in zit. Deze bellen komen in allerlei grootte en maten voor. We zien ze bij Shinto tempels, bij de ingang en bij rituelen. Het geluid zou positieve energie geven en boze geesten verdrijven. Hoewel de bel Misogi van origine een religieuze achtergrond heeft wordt het tegenwoordig in onze martial art seculier gebruikt als onderdeel van de ademhalingstechniek.

De Misogi bel, komt in allerlei vormen voor. Links een bel zoals wij die kennen en daarnaast een 17e eeuwse, gebruikt voor Shinto rituelen. The Crosby Brown Collection of Musical Instruments

bronnen: http://ichikukai.com/eayumi.htm, http://en.wikipedia.org/wiki/Yamaoka_Tessh%C5%AB, http://www.wheatbeltaikido.com/DojoDocuments/BellMisogi.pdf

Paul Linden sensei

13 en 14 december ben ik naar België afgereisd om les te krijgen van Paul Linden sensei. Een oude rot in het aikidovak uit America. Zijn werkwijze is zeer breed. Je kunt aikido op vele manieren beoefenen, van het uitvoeren van technieken zonder verbeelding tot een vrije spirituele dans. Om een van de manieren goed te kunnen beheersen, moet je eerst de andere manieren beheersen. Er is dus geen hiërarchie.

De filosofie van Paul Linden is dat mensen van nature geneigd zijn om met agressie te reageren op bedreiging en dat aikido training er toe bijdraagt om op een liefdevolle manier te reageren wat geheel tegennatuurlijk is. Vrijheid, liefde en kracht zijn de drie basisvaardigheden die je oefent met aikido. Onder alle omstandigheden vrij blijven, liefde kunnen geven en krachtig zijn. Een liefdevolle houding maakt je niet alleen zachter, het maakt je ook sterker, vrijer en effectiever in je handelen. De vier ingrediënten voor een goede basishouding: een open hart, schijnen als een ster, een recht lichaam en een correcte houding van de heupen.

Door oefeningen hebben we ervaren dat het lichaam sterker wordt als je de waarheid spreekt, aardig doet, duidelijk spreekt en dat het lichaam minder sterk wordt als je liegt, negatief denkt of mompelt.

Meer informatie: www.being-in-movement.com (van harte aanbevolen)

Op zoek naar je beste zelf

  • 27 november 2014
  • Reacties uitgeschakeld voor Op zoek naar je beste zelf

Aikido is een manier om jezelf te ontwikkelen, om te leren. In het artikel “aikido en leren” kun je lezen over de drie stadia van leren: Verbeelding, houding en verhouding. “Op zoek gaan naar je beste zelf” staat voor een manier van zijn én een manier van doen die ons helpt om tijdens de les, maar ook daarbuiten, een correcte verbeelding en een correcte houding te verkrijgen in een bepaalde situatie.

“Op zoek naar je beste zelf” kun je splitsen in twee onderdelen: “Op zoek” en “je beste zelf”.

“Op zoek gaan” staat voor actief aanwezig zijn, voor nieuwsgierig zijn en gericht zijn op de toekomst, op wat komen gaat. Het zorgt ervoor dat je zintuigen op scherp staan en je lichaam zich ontspant. Je hebt een brede waarneming en bent alert. Je kunt makkelijk en snel reageren op wat er gebeurt.

“Je beste zelf” staat voor de houding die je op een bepaald moment het beste aan kunt nemen als je reageert op wat er gebeurt. Een algemeen beeld van je beste zelf ontstaat als je antwoord geeft op belangrijke vragen als: Wat wil ik zijn: zacht of hard; open of gesloten; ontspannen of gespannen; geduldig of ongeduldig; respectvol of disrespectvol; dankbaar of ondankbaar; iemand die anderen accepteert, of iemand die anderen veroordeelt; stabiel of labiel. Door naar een houding te zoeken, krijg je de houding. Door op zoek te gaan naar openheid word je open. Door op zoek te gaan naar zachtheid, word je zacht, et cetera. Sommige kanten van je beste zelf, zoals stabiliteit en respect verdienen het om altijd aandacht te krijgen, maar er zijn natuurlijk ook onderdelen die heel sterk aan de situatie gebonden zijn. Je beste zelf past zich aan aan de situatie. Soms ben je meegaand, soms neem je regie; soms ben je stil, soms heb je het hoogste woord; soms ben je uke, soms ben je nage.

Als het leven ons toelacht is het gemakkelijk om goed in ons vel te zitten en onze beste zelf te zijn, zonder er naar op zoek te zijn. Er hoeft echter niet veel te gebeuren of we worden ongeduldig of gaan anderen veroordelen. We zijn dan uit het lood geslagen. Dat is dan ook de reden dat we in de dojo oefenen “op zoek te zijn naar onze beste zelf”.

Vrede brengen

Aikido is niet vechten en niet vluchten (no fight or flight), maar blijven en spelen (stay and play). Dat betekent verantwoordelijkheid nemen (blijven) en levensvreugde en harmonie brengen (spelen), ofwel vrede brengen.

Aikido serieus beoefenen is vrede brengen.

Vrede is niet (alleen) de afwezigheid van vechten. Vrede brengen is het vermogen om harmonie te ‘veroorzaken’. Harmonie is niet slechts de afwezigheid van agressie en geweld en het ontstaat niet vanzelf. Het is iets anders dan balans. Dat ontstaat wel vanzelf. Balans is de resultante van wat gebeurt, wat er ook gebeurt. Vechten kan onderdeel zijn van een balans, maar wie vecht is nooit in harmonie.

Om dit te illustreren nemen we het beeld van een glas water. Als het glas in rust is, is het water in rust. Door het glas te bewegen, beweegt het water in het glas. Het zoekt zijn balans en kan over de rand van het glas heen gaan. Door een glas water voorzichtig te bewegen blijft het water op zijn plaats. Ook het leven kunnen we zo leven dat het water altijd op zijn plaats blijft, rustig, voorspelbaar, zonder onverwachte bewegingen, misschien een beetje saai. Als we niet bang zijn soms wat te morsen, zullen we het leven minder voorzichtig leven.

Hoe kunnen we voluit leven en toch zo min mogelijk morsen? We zetten in op harmonie en blijven in contact met de omgeving om te voelen hoe we het glas moeten houden zodat het water niet over de rand gaat wanneer we bewegen. Als we hier kundig in worden, kunnen we behoorlijk bewegen, zelfs het glas volledig ronddraaien, zonder er een een troep van te maken. We kunnen ook sneller de rust herstellen als anderen voor onrust zorgen.

Dat is aikido.

Aikido en leren

Aikido-lessen staan in het teken van leren, maar wat léér je eigenlijk tijdens de aikido-lessen?

Dat wat je leert hangt natuurlijk samen met wat een leraar en collega leerlingen tijdens een les aandragen, maar het wordt ook in grote mate bepaald door wat je zelf wílt leren (wat is je gerichtheid, wat laat je binnenkomen en wat niet). Willen we goed leren aikidoën, of willen we goed leren leven? Willen we technieken leren of willen we onszelf als mens ontwikkelen en werken aan de verbinding met onszelf, onze medemensen en ons universum?

Mijn voorkeur gaat uit naar keuze twee en daar probeer ik de lessen op in te richten. Dat levert naar mijn idee meer op en leidt bovendien tot een interessantere vorm van aikido. Mooie aikido wordt dan een cadeautje dat je krijgt voor je inspanningen op een hoger, breder niveau, tijdens de aikido-lessen, maar met name ook daarbuiten natuurlijk. Door de lessen aikido op deze manier te benaderen wordt de vraag “Wat is aikido?” minder interessant. De vragen “Wat is leven?” en “Wat is leren?”, worden belangrijker. Aikido wordt een middel, geen doel op zich.

Wat is leven? Leven is je verbonden voelen.

Wat is leren? Leren is een verandering aanbrengen in de manier waarop je verbonden bent. Leren kan vanzelf gaan, of je kunt het opzoeken, afdwingen als het ware. Leren vraagt een bereidheid om te veranderen; van je huidige zelf, naar een betere zelf. Hoe meer je bereid bent om te veranderen, hoe makkelijker je zult leren.

  • Iets leren betekent soms dat je kennis en/of kunde toevoegt aan jezelf. Je moet daarvoor accepteren dat je iets nog niet weet of kunt en je moet bereid zijn energie en tijd te investeren in het veranderingsproces. Als je nieuwsgierig bent gaat deze manier van leren vanzelf voor je.
  • Iets leren kan ook betekenen dat je iets moet veranderen in/aan jezelf. Je weet en kunt al iets, maar dat blijkt niet correct. Daarvoor moet je niet alleen accepteren dat je iets nog niet weet of kunt, je moet ook iets los laten. Dat vraagt een andere bereidheid en meestal meer tijd en energie dan de eerste vorm van leren. Bijleren is makkelijker dan afleren. Loslaten van gewoontes en veranderen van verbeelding is moeilijk, omdat het lijkt alsof we daardoor onze identiteit ter discussie stellen. Daar is enige moed voor nodig.

In onze maatschappij verstaan we onder leren vaak het toevoegen van kennis en kunde (het eerste pijltje). Op veel terreinen is dat correct, maar als het gaat om het leven, dan schiet deze manier van leren vaak tekort, met name als het vanzelfsprekende onderdelen van het leven betreft, zoals omgaan met onszelf en dierbaren en de opvoeding van kinderen. Levenslessen gaan vaak over een situatie op een nieuwe manier durven zien, om van daaruit op een andere manier tot actie over te gaan en het leven tegemoet te treden. Voor deze manier van leren is nieuwsgierig zijn niet genoeg. Je zult ook de wens en de durf moeten hebben om, indien nodig, verandering toe te laten. Om goed (samen) te leven is het belangrijk om bereid te zijn om je zienswijze en manier van doen steeds opnieuw te ondervragen en in te ruilen voor een andere zienswijze en een andere manier van doen als je daardoor beter (samen) kunt leven. Dat is een uitdaging.

Leren kan (dus) een lastig proces zijn. Om het overzichtelijker te maken wil ik voorstellen om drie onderdelen/stadia onderscheiden.

  1. Verkrijgen van een correcte verbeelding
  2. Verkrijgen van een correcte houding
  3. Verkrijgen van een correcte verhouding

Deze drie stadia hangen op een logische manier met elkaar samen. Een correcte verbeelding leidt (met enige oefening) tot een correcte houding, en een correcte houding leidt (met enige oefening) tot een correcte verhouding (met anderen en de wereld). Verbeelding, ook als die gaat over de verhouding, werkt altijd via de eigen houding in op de verhouding. Jouw verbeelding bepaalt namelijk alleen jouw houding, niet die van een ander. En het is jouw houding die onderdeel is van de verhouding, niet je verbeelding. “Op zoek gaan naar je beste zelf” is een manier om te werken aan een correcte verbeelding en een correcte houding.

Als een verhouding niet correct is, dan heeft dat altijd, indirect, te maken met een niet correcte verbeelding. Om te werken aan een correcte verhouding, kunnen we dus het best leren te kijken naar de verbeelding van de mensen die betrokken zijn.

Omdat onze verbeelding onze houding(en) en verhoudingen in ons leven bepaalt, is het belangrijk om een correcte verbeelding van de belangrijkste facetten van het leven te hebben. Onder “correcte verbeelding” versta ik dan een verbeelding die ons helpt in vrede te leven. Dat is, wat mij betreft, dan ook het belangrijkste wat we leren tijdens de aikido-lessen: een verbeelding en houding die ons helpen in vrede te leven en (daardoor) vrede in de wereld te brengen. (Zie ook het artikel over vrede brengen)