Categorie: Op zoek naar je beste zelf

Alweer enkele maanden geleden werd er een beroep gedaan op de inwoners van Nederland. “Help de slachtoffers van de hongersnood in Afrika”. Er werd ons gevraagd om geld te doneren voor het goede doel. Je hebt dat toen wel of niet gedaan, maar wat je ook hebt gedaan, het is gepaard gegaan met een bepaalde houding. Over die houding zou ik het graag even willen hebben, omdat dat voor mij alles met Aikido te maken heeft.

Een houding is iets anders dan een mening. Het is heel goed mogelijk om ergens géén mening over te hebben. Het is echter niet mogelijk om géén houding te hebben ten aanzien van iets dat bestaat in je leven. Over het algemeen zijn we ons meer bewust van onze mening dan van onze houding. Zou je bijvoorbeeld de volgende vraag kunnen beantwoorden: Wat is je houding (dus niet je mening) met betrekking tot doneren ten behoeve van het verminderen van hongersnood? Heb je een open houding, of is hij meer gesloten? Ben je nieuwsgierig en alert of eerder ongeïnteresseerd en afwezig? Lastig hè. Je mening is waarschijnlijk veel duidelijker dan je houding.

Een tweede vraag die ik zou willen stellen is deze: Wil je eens proberen om je houding voor even te veranderen? Heb je een open houding, wil je die dan even veranderen in een gesloten houding? En andersom, heb je een meer gesloten houding, wil je dan eens proberen om die te veranderen in een meer open houding? Je zult merken dat het aannemen van een open houding aanvoelt als ontspanning en, als het goed is, het openen van een deur. Het aannemen van een gesloten houding voelt meer aan als het sluiten van een deur. Pas als je beide houdingen (deur open en deur dicht) hebt geprobeerd kun je beslissen welke voor jou het beste aanvoelt. Doe je de deur open naar de mensen in Afrika of niet? Ben je in hen geïnteresseerd, of niet? Dit staat verder los van je besluit om wel of niet te doneren, of je mening over deze situatie. Een donatie gaat niet automatisch gepaard met een open houding.

Iedereen heeft een houding. Het is niet mogelijk om géén houding te hebben, maar ben je je daarvan bewust? Wissel je bijvoorbeeld vaak van houding gedurende de dag? Is je houding thuis anders dan op het werk? Je wordt dagelijks geconfronteerd met de houding van anderen mensen. Dat gebeurt binnen je gezin, op het werk, op straat. Je leven wordt hierdoor sterk beïnvloed, zoals ook je houding het leven van andere mensen beïnvloed, misschien wel veel meer dan je denkt. Je houding doet er toe. Ik denk zelfs dat hij veel belangrijker, want invloedrijker, is dan je mening. Ik wil dan ook een lans breken voor méér aandacht voor onze houding en mínder voor onze mening.

Hans de Win

Jezelf ontwikkelen krijgt in onze maatschappij veel aandacht. Je zult dan ook niet snel iemand tegenkomen die persoonlijke groei en ontwikkeling onbelangrijk vindt. Je kunt jezelf op vele terreinen en op veel verschillende manieren ontwikkelen. Ontwikkelen van je bewustzijn is een bijzondere vorm van persoonlijke ontwikkeling. Het is waarschijnlijk de meest brede en diepgaande ontwikkeling die je als mens na kunt streven.

Bewustzijn is niks ingewikkelds. Iedereen heeft het, zij het niet in gelijke mate. Bewustzijn is eenvoudigweg beseffen dat je bestaat, dat je de wereld rondom je en jezelf kunt waarnemen. Bewustzijn geeft je grip op het leven. Hoe meer bewustzijn, hoe meer grip. Meer grip wil niet zeggen dat je bepaalt wat er in je leven gebeurt. Het wil zeggen dat je op een gezonde manier kunt reageren op de dingen die gebeuren in je leven en niet afhankelijk bent van een automatische manier van reageren.

Door bewustzijnsontwikkeling word je zelfverzekerder, leef je meer ontspannen (minder stress, minder fysieke klachten). Je bent daardoor stabieler en onafhankelijker en kunt grotere uitdagingen aan. Bewustzijnsontwikkeling vraagt, net als alle andere vormen van ontwikkeling, de wil en bereidheid om te veranderen. (Zie ook artikel over leren.)

Zijn en doen zijn twee zijden van dezelfde medaille, namelijk: het leven. Het hebben van een juist idee over deze twee begrippen kan helpen om gezond te leven. Het beoefenen van aikido kan hierbij helpen.

Doen betekent actief bezig zijn. Zijn is waarnemen, ervaren, verbinding voelen. Zijn en doen zijn niet te scheiden, overlappen elkaar en hebben elkaar nodig. Als mens kun je niet iets doen zonder te zijn. Je kunt ook niet zijn zonder iets te doen. Zolang je leeft, doe je iets. Je lichaam doet ten slotte van alles vanzelf. Als mens kun je echter zozeer opgaan in iets doen, dat je vergeet te zijn. Je vergeet je verbondenheid. Zijn kun je, bij wijze van spreken, zien als een activiteit op zich. Als je erg hebt in je zijn noemen we dat bewust-zijn. Het is niet vanzelfsprekend om erg te hebben in je zijn als je actief bezig bent. Je gaat dan op in wat je doet en bent vaak gericht op wat je wilt bereiken in de toekomst. Door even “niets” te doen kun je je weer bewust worden van het moment, van je zijn, door het waar te nemen. Dat doe je bijvoorbeeld tijdens een meditatie. Let op: ‘bewust worden’ is hier uitdrukkelijk niet bedoeld als overdenken, want denken is een activiteit. Niets doen is vooral ook niet nadenken.

Doen en zijn hebben belangrijke invloed op je gezondheid en je relaties. Te veel aandacht voor doen, in de zin van iets willen bereiken, kan negatieve gevolgen hebben voor zowel je gezondheid als je relaties. Er is natuurlijk niks verkeerds aan iets willen bereiken, maar als dat ten koste gaat van je aanwezigheid op dit moment, dan is het logisch dat je belangrijke signalen mist vanuit je directe omgeving. Dat kan dramatische gevolgen hebben. Je kunt bijvoorbveeld onder een auto terecht komen of je echtgenoot kan op zoek gaan naar aandacht buiten het huwelijk. Te weinig aandacht voor je medemensen, zoals je vrouw, kinderen en collega’s, kan leiden tot slechte relaties met hen. Te weinig aandacht voor jezelf kan leiden tot een slechte gezondheid, zowel fysiek als mentaal. Goede relaties en goede gezondheid vragen dus om aandacht, om zijn. Maar alleen aandacht is natuurlijk niet voldoende. Aandacht behoort zich te vertalen naar een activiteit, iets doen. Alleen een goede mix van aandacht en actie houdt relaties en het lichaam gezond. Deze mix kan binnen relaties allerlei vormen aannemen: aanraken, spelen, dansen, kletsen, samenwerken, masseren, seks of gewoon stille aanwezigheid. De aandacht die het lichaam gezond maakt kan ook allerlei vormen aannemen. Zelfs bewust ademhalen en niets doen horen daarbij.

Wanneer doen en zijn op een gezonde manier samengaan, relativeert dit hetgeen je wilt bereiken. Het doel in de toekomst is niet langer het enige dat telt. Wanneer iets of iemand in het moment om aandacht vraagt, zul je dat waarnemen en zul je daar op een natuurlijke manier op reageren. Het kan zijn dat dit je plannen voor de toekomst, datgene wat je wilt bereiken, verandert, zonder dat je dit als een teleurstelling ervaart. Uiteindelijk zul je merken dat je minder dringend iets wilt gaan bereiken, maar dat je wel ideeën hebt over wat er kan gebeuren. Je blijft ontspannen, ook als je actief bezig bent.

Sommige mensen hebben meer behoefte aan actie, aan iets doen, dan anderen. Wanneer je je natuurlijke impulsen combineert met bewust zijn, dan zit er een automatische rem en sturing op je activiteiten. Je hebt aandacht voor wat aandacht vraagt.

Vraag en antwoord

Vraag: Hoe breng ik doen en zijn in evenwicht? Hoe kan ik in de thuispraktijk oefenen?
Antwoord: Zijn oefen je door waar te nemen (zonder woorden): je eigen lichaam, de mensen om je heen, de ruimte waar je bent. Ervaar de verbinding met jezelf, de ander, het universum. Als je dit op een goede manier doet, merk je dat je ontspant. Dit kun je ook omdraaien. Door te ontspannen zul je meer zijn. Aikido-oefeningen kunnen je helpen om zijn en doen op een goede manier af te stemmen. Doe zo vaak je wilt, bijvoorbeeld elke dag, enkele akido-oefeningen.

Vraag: kan ik ook zijn tijdens het doen of moet ik echt minder doen om meer te zijn?
Antwoord: Wanneer je te sterk doelgericht bezig bent, als dat al je aandacht vraagt, moet je inderdaad minder doen om meer te zijn. Dus, zolang je ontspannen kunt blijven met aandacht in het nu, kun je doen wat je wilt. In het nu zijn hoeft in principe geen enkele rem te zetten op de hoeveelheid werk die je verzet. Sterker nog: wanneer je ontspannen kunt blijven kun je vaak meer werk verzetten.

Vraag: Zit zijn vooral in meditatie, bv elke dag een half uur of is zijn in alles?
Antwoord: Je kunt niet niet-zijn. Meditatie is zoveel mogelijk niets doen zodat er alleen zijn, waarneming, overblijft. Een correcte houding vergroot je mogelijkheden om waar te nemen, om open te zijn, om bewust te zijn. Door te mediteren in een correcte houding leert je wezen, je zijn, dat het er mag zijn ook al doe je niks, ben je niks aan het bereiken. Mediteer elke dag als daar ruimte voor is. Probeer een minimum van 20 minuten aan te houden. Er is geen maximum, maar twee keer 20 minuten of een keer een uur is al een flinke tijd.